Leo Erken NL12

Boris

Jarenlang was ik in de ban van Boris Jeltsin. Het begon in 1991, een paar weken na zijn beroemde optreden op een tank. Briljante adviseurs had die man, want dat beeld maakte indruk. Op de allereerste dag dat ik Rusland bezocht, maakte ik al een foto van Jeltsin. Hij stapte uit een auto en maakte een praatje met een dame op straat. Vervolgens ging hij naar een bijeenkomst van Russische politici die zich 'democraten' noemden. Dat woord zette ik destijds al in mijn bijschrift tussen aanhalingstekens. Natuurlijk, Jeltsin had de macht van de communistische partij om zeep geholpen, maar of dat hem nou automatisch 'democraat' maakte, dat viel nog te bezien. Ik heb Jeltsin in de periode die volgde, vaak gefotografeerd. Ik denk niet dat er een andere Nederlandse fotograaf is geweest die hem zo vaak voor de lens heeft gehad. Hij zag er steeds slechter uit. De laatste keer was in 1996. Ik versloeg toen in opdracht van de Volkskrant de presidentsverkiezingen. Jeltsin verscheen tijdens een popconcert op het podium. Een dag later lag hij weer in het ziekenhuis. De pers kreeg hem niet meer te zien. Een vage foto, gemaakt door zijn eigen persdienst die moest suggereren dat de man gezond genoeg was om zijn stem uit te brengen, stond een paar dagen later op de voorpagina van mijn krant. Dat vond ik heel erg.
Het werd mij steeds duidelijker dat de man zoals die in het Westen werd gezien en beoordeeld een hele andere was dan de man die ik samen met mijn (schrijvende)collega's leerde kennen. Voor ons werd Jeltsin steeds meer een hopeloze machtswellusteling die zijn vriendjes het land liet leegroven. De man die zijn eigen parlement liet bestormen. Wij zagen de lijken van jonge jongens (er zaten ook kinderen tussen) weggedragen worden. Het was ook de man die een van de meest gruwelijke oorlogen van de jaren negentig ontketende. Een hele stad liet platbombarderen. De wanhoop en ellende in Tsjetsjenië was, en is, onbeschrijfelijk. En om zijn eigen hachje te redden benoemde diezelfde man een KGB-er tot zijn opvolger, met alle gevolgen van dien. Democraat!
Bij ons op televisie, in onze kranten en tijdschriften zagen we Jeltsin als een vrolijke oude baas die zo nu en dan iets te diep in zijn glaasje keek en grappige capriolen uithaalde wanneer hij ergens op staatsbezoek was. Ik kon er niet om lachen, daarvoor waren zijn misdaden te groot.
Nu is hij dood. Op televisie en ook in mijn krant zien we hem weer dansen, dronken zingen en op een tank staan. Ik ga daar niet over, ik weet het, maar het maakt mij heel erg verdrietig.

Leo Erken april 2007